Ενότητα 29

 

Α΄ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

 

Διάρκεια :Οκτώβριος 1912-Μάιος 1913

 

Παρατάξεις: Ελλάδα, Βουλγαρία, Σερβία, Μαυροβούνιο εναντίον Τούρκων

 

Αίτια: α)Η πολιτική των Νεότουρκων (Η Τουρκία στους Τούρκους) να εκτουρκίσουν βίαια αλλοεθνείς προκαλεί τη δυσφορία των Βαλκανικών λαών και την ανάγκη προστασίας των ομοεθνών τους που ζούσαν στην οθωμανική αυτοκρατορία,

β) Ο εθνικισμός των βαλκανικών λαών (επιδίωκαν ανεξάρτητο κράτος με βάση την αρχή των εθνοτήτων και προσάρτηση εδαφών της οθωμανικής αυτοκρατορίας).

γ) Ανάμειξη και ανταγωνισμός των Δυνάμεων (Αυστρία/Γερμανία/Ιταλία ενάντια σε Αγγλία/Γαλλία/Ρωσία) στην ανατολική μεσόγειο (όχι πια υπέρ της οθωμανικής ακεραιότητας αλλά υπέρ της κατάρρευσης της.)

 

Συμμαχίες : Ο Βενιζέλος υιοθετεί την τακτική της βαλκανικής συνεννόησης και υπογράφει συνθήκες συμμαχίας με Σερβία, Βουλγαρία και Μαυροβούνιο.

 

Αφορμή: Η άρνηση του σουλτάνου να σεβαστεί τα δικαιώματα των χριστιανών υπηκόων και να προχωρήσει σε ευνοϊκές μεταρρυθμίσεις.

 

Στρατιωτικά γεγονότα:

- Ο ελληνικός στρατός προελαύνει στη Μακεδονία

- Ο σερβικός φτάνει μέχρι το Δυρράχιο αφού κατέλαβε Σκόπια και Μοναστήρι.

- Ο βουλγαρικός φτάνει κοντά στην Κων/πολη αφού κατέλαβε τη Δυτική Θράκη και την Α. Μακεδονία. Οδεύει προς τη Θεσσαλονίκη αλλά τον προλαβαίνει ο ελληνικός στρατός (ύστερα από διαταγή του Βενιζέλου προς το διάδοχο-αρχιστράτηγο Κων/νο να κινηθεί προς τα εκεί ).Απελευθέρωση Θεσσαλονίκης 26 Οκτωβρίου 1912.  

- Ο ελληνικός στόλος (ο βασικός των συμμάχων και ίσως ο κυριότερος λόγος που δέχτηκαν την Ελλάδα στη συμμαχία) με επικεφαλής τον Π. Κουντουριώτη αποκλείει τον τουρκικό  στα Στενά (ναυμαχία της Έλλης και της Λήμνου) και καταλαμβάνει Θάσο, Σαμοθράκη, Λήμνο, Λέσβο, Χίο, Σάμο, Ικαρία, Ίμβρο, Τένεδο

 

Λήξη Α΄ Βαλκανικού Πολέμου 

Τερματίζεται με τη Συνθήκη του Λονδίνου (1913)

- Η Οθωμ. Αυτοκρατορία εγκαταλείπει σχεδόν όλα τα ευρωπαϊκά-βαλκανικά εδάφη

- Τα Δωδεκάνησα παραμένουν υπό ιταλική κατοχή.

- Η Αλβανία λίγο αργότερα αναγνωρίζεται ως ανεξάρτητη

- Οι Δυνάμεις θα καθόριζαν το μέλλον των νησιών του Β.και Α.Αιγαίου και Όρους.

 

Συνέπειες

Η συνθήκη άφηνε εκκρεμότητες σχετικά με τη Μακεδονία γεγονός που θα οδηγούσε σε ένα δεύτερο βαλκανικό πόλεμο αυτή τη φορά ανάμεσα στα βαλκανικά κράτη.

 

Β’ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

 

Διάρκεια:  Ιούνιος- Ιούλιος 1913

 

Αίτια: α)Η συνθήκη του Λονδίνου άφηνε εκκρεμότητες κυρίως για τη Μακεδονία

            β) εδαφικές απαιτήσεις Βουλγάρων

 

Παρατάξεις: Ελλάδα, Σερβία εναντίον Βουλγαρίας.

                      (εμπλοκή Ρουμανίας και Τουρκίας)

Στρατιωτικά γεγονότα:

- Βουλγαρικός στρατός επιτίθεται ταυτόχρονα σε Έλληνες και Σέρβους.

- Ο ελληνικός στρατός καταλαμβάνει Α. Μακεδονία, Δ.Θράκη έως Αλεξανδρούπολη.

- Οι Σέρβοι σημειώνουν επιτυχίες στη δυτική Μακεδονία.

- Ρουμάνοι και Τούρκοι εκμεταλλεύονται την περίσταση και έτσι οι πρώτοι φτάνουν κοντά στη Σόφια και οι δεύτεροι ανακαταλαμβάνουν την Α. Θράκη.

 

Λήξη Β’ Βαλκανικού

Τερματίζεται με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου (28 Ιουλίου 1913)

 

 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Ποια είναι τα αίτια των βαλκανικών πολέμων;
2. Ποια πολιτική στάση κράτησε ο Βενιζέλος απέναντι στις προκλήσεις των Νεοτούρκων;
3. Ποια ήταν η χρονική διάρκεια του Α΄ βαλκανικού πολέμου;
4. Ποια ήταν η αφορμή για την έναρξη του Α΄ βαλκανικού πολέμου;
5. Ποιες περιοχές κατέλαβε ο ελληνικός στρατός, ο σερβικός  και ο βουλγαρικός;
6. Πώς ενέργησε ο Βενιζέλος μπροστά στο ενδεχόμενο να καταληφθεί η Θεσσαλονίκη από βουλγαρικές δυνάμεις;
7. Ποια η δράση του ελληνικού στόλου κατά τον Α΄ βαλκανικό πόλεμο;
8. Με ποια συνθήκη τερματίστηκε ο Α΄ βαλκανικός πόλεμος; Ποιοι ήταν οι όροι αυτής της συνθήκης και ποιο το πρόβλημα που δημιουργούνταν;
9. Ποια ήταν η αιτία του Β΄ βαλκανικού πολέμου, ποια η χρονική του διάρκεια και ποιοι οι αντίπαλοι;
10. Ποια εδάφη κατέλαβαν οι Έλληνες, οι Σέρβοι, οι Ρουμάνοι και οι Τούρκοι κατά το Β΄ βαλκανικό πόλεμο;

 

Ενότητα 28

 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΚΑΙ ΑΡΝΗΣΗ ΤΟΥ

Μετά το κίνημα στο Γουδί ο Σύνδεσμος καλεί το Βενιζέλο στην Αθήνα για να αναλάβει την πρωθυπουργία αλλά εκείνος αρνείται. (Δεν επιδιώκει να αναρριχηθεί πραξικοπηματικά, ούτε να έρθει σε ρήξη με τη μοναρχία. Θέλει πρώτα να κερδίσει την εμπιστοσύνη του κόσμου). Ιδρύει το κόμμα των Φιλελεύθερων και στις εκλογές  του 1910 για ανάδειξη αναθεωρητικής (όχι συντακτικής) Βουλής κερδίζει τις εκλογές (307/362 βουλευτές). Από τις εκλογές απέχουν τα παλιά συντηρητικά κόμματα.

 ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (1911)-ΕΡΓΟ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ

Το 1911 αναθεωρήθηκε το ισχύον σύνταγμα (του 1864) με προσανατολισμό φιλελεύθερο και δημοκρατικό. Οι κυριότερες νέες διατάξεις είναι:

- πλήρης προστασία των ατομικών ελευθεριών

- δυνατότητα απαλλοτρίωσης γης (με αποζημίωση) και διανομή σε ακτήμονες.

- μονιμότητα δημοσίων υπαλλήλων.

- υποχρεωτική δωρεάν εκπαίδευση

- απαγόρευση σε στρατιωτικούς και δημόσιους υπαλλήλους να εκλέγονται βουλευτές

- αναδιοργάνωση ενόπλων δυνάμεων-αξιοποίηση όλων των αξιωματικών- επαναφορά του διάδοχου Κωνσταντίνου στην ηγεσία του στρατού.

Στη προώθηση των παραπάνω μεταρρυθμίσεων βοήθησε και η μικρή ριζοσπαστική ομάδα του Αλέξανδρου Παπαναστασίου.

 

ΚΥΡΙΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΒΕΝΙΖΕΛΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

- Ακολουθεί συμβιβαστική πολιτική-στάση απέναντι στη μοναρχία

- Μέτρα υπέρ των ασθενέστερων κοινωνικών τάξεων

- Στρατιωτική ανασυγκρότηση

- Απώτερος στόχος: Επίτευξη των εθνικών στόχων (Μεγάλη Ιδέα)

 

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ

Στις εκλογές του 1912 όπου συμμετείχαν όλα τα κόμματα,  οι Φιλελεύθεροι θριαμβεύουν και ανανεώνουν τη θητεία τους αρκετοί βουλευτές. Φαίνεται ότι η ελληνική κοινωνία αξιολόγησε την παραπάνω πολιτική θετικά και εμπιστεύτηκε στο Βενιζέλο την επίλυση μεγάλων προβλημάτων, εθνικών και κοινωνικών.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

 

1. Ποια απόφαση πήραν οι πολιτικοί της Ελλάδας και ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος μετά το κίνημα του 1909;
2. Γιατί αρνήθηκε ο Βενιζέλος την πρόταση του Συνδέσμου;
3. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα των εκλογών του 1910;
4. Ποιες ήταν οι μεταρρυθμίσεις που προωθήθηκαν με το σύνταγμα του 1911;
5. Ποιο πολιτικό κόμμα έπαιξε ρόλο στην προώθηση των μεταρρυθμίσεων που έγιναν με το σύνταγμα του 1911;
6. Ποια η πολιτική του Βενιζέλου στο θέμα των ενόπλων δυνάμεων;
7. Κάτω από ποιο πρίσμα πρέπει να ερμηνευθούν οι πολιτικές πρωτοβουλίες του Βενιζέλου;
8. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα των εκλογών του Μαρτίου του 1912;

Ενότητα 27

 ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΟ ΓΟΥΔΙ

ΑΙΤΙΑ-ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ

Α) Οικονομικά:

- πτώχευση του 1893

- επιβολή ΔΟΕ (1897)

- πολεμικές αποζημιώσεις στην Τουρκία μετά την ήττα του 1897.

- αποπληρωμή δανείων από τις Μεγάλες Δυνάμεις

- Περιορισμός εξαγωγών των ελληνικών προϊόντων (κρίση εμπορίου)

- Μείωση εμβασμάτων Ελλήνων μεταναστών στις οικογένειες τους.

- Βαριά φορολογία στα λαϊκά στρώματα.

Β) Πολιτικά:

- Επικρατεί πολιτική αστάθεια με το σχηματισμό αλλεπάλληλων κυβερνήσεων.

- μεγάλες αδυναμίες κομμάτων

- επεμβάσεις βασιλιά στην πολιτική ζωή της χώρας και στις ένοπλες δυνάμεις (ευνοιοκρατία, διορισμός πριγκίπων σε ηγετικές θέσεις στρατού, ).

Γ) Εθνικά:

- Αίσθημα ντροπής από την ήττα του 1897

- Όχι κύρος πια οι πολιτικοί και η μοναρχία.

- Δυσαρέσκεια για τη μη προώθηση εθνικών διεκδικήσεων (αδράνεια) ή την ανικανότητα διεκδίκησης (ήττα 1897).

 

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ;

Ιδρύθηκε το 1909. Ήταν μια οργάνωση κατώτερων αξιωματικών που δυσφορούν για την ευνοιοκρατία της βασιλικής οικογένειας και γενικά για την κακή κατάσταση των ενόπλων δυνάμεων. Αρχηγός ο συνταγματάρχης. Νικ. Ζορμπάς. Με το σύνθημα Ανόρθωσις επιδιώκουν: α) απομάκρυνση πριγκίπων από το στρατό β) αναδιοργάνωση ενόπλων δυνάμεων γ) προώθηση μεταρρυθμίσεων σε όλους τους τομείς (οικονομία, δικαιοσύνη, εκπαίδευση, διοίκηση, εκκλησία κλπ.)

 

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ

15 Αυγούστου 1909 στον στρατώνα στο Γουδί (περιοχή Αθήνας). Αφορμή η προσπάθεια της κυβέρνησης να  συλλάβει την ηγεσία του Συνδέσμου Ο σύνδεσμος απειλεί ότι αν δεν γίνουν τα αιτήματα της αποδεκτά θα κινηθεί εναντίον της (επιβάλλοντας δικτατορία).

 

ΑΠΗΧΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ

14 Σεπτεμβρίου 1909 οργανώνεται εντυπωσιακό συλλαλητήριο στην πλατεία Συντάγματος από διάφορες επαγγελματικές οργανώσεις εκφράζοντας παλλαϊκή υποστήριξη του κινήματος. Το κίνημα λοιπόν αποτέλεσε αφορμή για έκρηξη γενικότερων λαϊκών αιτημάτων και τόνισε την ανάγκη για Ανόρθωση.

 

→Ο Σύνδεσμος πρότεινε την πρωθυπουργία στο Βενιζέλο μιας και η συνεργασία με την κυβέρνηση Μαυρομιχάλη δεν είχε αποτέλεσμα. Εκείνος, όμως αρνείται.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Ποια είναι η κατάσταση που επικρατεί στην οικονομική και πολιτική ζωή του τόπου στις αρχές του 20^ου αιώνα;
2. Γιατί κατηγορούνταν η μοναρχία ( βασιλική οικογένεια ) από το λαό;
3. Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος: α) Πότε ιδρύθηκε;  β) Από ποιους;

γ) Ποια δυσαρέσκεια εξέφραζαν τα μέλη του Συνδέσμου;                        

4. Ποια ήταν η αφορμή για την εκδήλωση του κινήματος στο Γουδί

     ( 15 Αυγούστου 1909 ) και ποια η έκβασή του;

5. Ποια ήταν τα αιτήματα του Στρατιωτικού Συνδέσμου;
6. Ποια ήταν η στάση της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στο κίνημα του Συνδέσμου;
7. Σε ποιον πολιτικό απευθύνθηκε η ηγεσία του Στρατιωτικού Συνδέσμου, προκειμένου να υλοποιηθούν οι επιδιώξεις του;

Ενότητα 22

 

Χ Ρ Ο Ν Ο Λ Ο Γ Ι Ο

1812-15: Οι Σέρβοι αποκτούν την αυτονομία τους από το σουλτάνο μετά από επανάσταση με ηγέτη τον Ομπρένοβιτς).

1830: Οι Έλληνες ιδρύουν το πρώτο ανεξάρτητο κράτος στα Βαλκάνια

1870:Οι Βούλγαροι επεδίωκαν την εθνική τους ανεξαρτησία στρεφόμενοι ταυτόχρονα ενάντια στην οθωμανική κυριαρχία και στην ελληνική πνευματική ηγεμονία (πατριαρχείο). Έτσι πετυχαίνουν την αναγνώριση της Εξαρχίας (ανεξάρτητη βουλγαρική εκκλησία).

1875-1878: Επαναστάσεις στην Βοσνία, Ερζεγοβίνη, Βουλγαρία οι οποίες καταλήγουν σε μαζικές σφαγές .

1877: Η Ρωσία κηρύσσει πόλεμο στην Τουρκία αντιδρώντας στις σφαγές παραπάνω.

1878: Επαναστατικά κινήματα σε Θεσσαλία, Μακεδονία, Ήπειρο και Κρήτη.

1878: Η ρωσική επικράτηση στο ρωσοτουρκικό πόλεμο καταλήγει στην υπογραφή της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου με κύριο όρο τη δημιουργία αυτόνομης ηγεμονίας της Βουλγαρίας με διευρυμένα σύνορα (Μεγάλη Βουλγαρία).

1878: Το συνέδριο του Βερολίνου με πρωτοβουλία Αγγλίας, Γερμανίας απορρίπτει τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου και προβλέπει την ίδρυση:

Α) Μικρότερης αυτόνομης Βουλγαρίας

Β) Αυτόνομης Ανατολικής Ρωμυλίας (νότια Βουλγαρία)

Γ) Ανεξάρτητων κρατών Σερβίας, Ρουμανίας και Μαυροβούνιου.

Δ) Η διοίκηση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης ανατέθηκε στην Αυστροουγγαρία.

Ε) Η Κύπρος παραχωρήθηκε στην Αγγλία (μέχρι το 1960)

1881: Ενσωμάτωση Θεσσαλίας και Άρτας στο ελληνικό κράτος

1885: Βίαιη προσάρτηση Α. Ρωμυλίας στη Βουλγαρία.

 

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ

Η διαμάχη που ξέσπασε μετά το συνέδριο του Βερολίνου ανάμεσα σε 4 λαούς (Έλληνες, Σέρβους, Βούλγαρους, Τούρκους) για την ενσωμάτωση (ολόκληρης ή ενός τμήματος) της Μακεδονίας και ο αγώνας για τον έλεγχο της.

Πώς εκδηλώθηκε;

Αρχικά ως αγώνας για τον έλεγχο της εκπαίδευσης και της θρησκευτικής συνείδησης των κατοίκων της Μακεδονίας. Σύντομα πήρε ένοπλη μορφή.

Πότε κορυφώθηκε ο αγώνας;

Από το 1904-1908

Πώς εκφράστηκε η βουλγαρική απειλή-προπαγάνδα;

Α) Το 1893 ιδρύθηκε στη Θες/νίκη από Βούλγαρους της Μακεδονίας η Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (ΕΜΕΟ) με το σύνθημα "Η Μακεδονία για τους Μακεδόνες" διακηρύττοντας την ένωση των πληθυσμών της Μακεδονίας-Θράκης ανεξαρτήτως εθνικότητας για την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού και την αυτονομία της Μακεδονίας.

Β) Το 1895 ιδρύθηκε στη Σόφια η Ανώτατη Μακεδονική Επιτροπή (Κοmitet)με στόχο τον ξεσηκωμό των κατοίκων της Μακεδονίας, για την δημιουργία μιας αυτόνομης Μακεδονίας (ενωμένη με τη Βουλγαρία)

Γ) Γύρω στα 1898 οργανώθηκαν στη Μακεδονία ένοπλες ομάδων Βουλγάρων (κομιτατζήδες) που επιδίδονται στην τρομοκρατία, λεηλασίες χωριών, εκδίωξη Ελλήνων δασκάλων, κληρικών, εκκλησιών που δεν προσχωρούσαν στην Εξαρχία κ.α

Δ) Η ΕΜΕΟ οργανώνει το 1903 εξέγερση στη Μακεδονία (του Ίλιντεν)

Πώς αντέδρασαν οι Έλληνες ;

Α)Αρχικά η ελληνική κυβέρνηση αδρανούσε εξαιτίας της γενικότερης κρίσης που αντιμετώπιζε. Άλλα από το 1897 άρχισαν ελληνικές αντάρτικες ομάδες να συγκρούονται με κομιτατζήδες.

Β) Επιδιώκουν να ενισχύσουν την ελληνική γλώσσα, παιδεία για να αντιμετωπίσουν τη βουλγαρική προπαγάνδα.

Γ) Από το 1904 γενικεύονται οι συγκρούσεις (Mακεδονικός αγώνας) ανάμεσα στους Έλληνες και τους Βούλγαρους. Κορυφαία φυσιογνωμία ο Παύλος Μελάς.

 

ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΩΝ ΝΕΟΤΟΥΡΚΩΝ (1908)

Την κατάρρευση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας προσπαθεί να ανακόψει η οργάνωση Ένωση και Πρόοδος. Τα μέλη της αξιωματικοί, αστοί και διανοούμενοι ονομάζονται Νεότουρκοι (τονίζουν την εθνική και όχι θρησκευτική ταυτότητα) και ζητούν φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις στην οθωμανική αυτοκρατορία Το 1908 ξεσπάει στη Θεσσαλονίκη το κίνημα των Νεότουρκων επιδιώκοντας παραχώρηση συντάγματος. Ο σουλτάνος παραχωρεί σύνταγμα και τερματίζει το μακεδονικό αγώνα αμνηστεύοντας τους ένοπλους Έλληνες και Βουλγάρους.

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

 

1. Ποιο στοιχείο καθόρισε την ιστορία των Βαλκανίων κατά το 19^ο αιώνα;
2. Τι ξέρετε για τη βαλκανική κρίση των ετών 1875-1878;
3. Τι προέβλεπε η συνθήκη του Αγίου Στεφάνου για τη Βουλγαρία και ποιες οι συνέπειές της για την Ελλάδα;
4. Γιατί δεν ίσχυσε η συνθήκη του Αγίου Στεφάνου;
5. Ποιες ήταν οι αποφάσεις του συνεδρίου του Βερολίνου για τα βαλκανικά κράτη;
6. Ποια η εδαφική έκταση της Ελλάδας το 1881;
7. Σε ποια ενέργεια προέβησαν οι Βούλγαροι μετά το συνέδριο του Βερολίνου  (το 1885 ) και ποια η στάση της Σερβίας και της Ελλάδας απέναντι σ’ αυτή την ενέργεια;
8. Τι ονομάζεται μακεδονικό ζήτημα;
9. Ποιοι διεκδικούσαν τη Μακεδονία;
10. Πώς εκδηλώθηκε αρχικά η σύγκρουση των βαλκανικών κρατών για τον έλεγχο της Μακεδονίας και ποια μορφή πήρε αργότερα;
11. Σε ποιες ενέργειες προέβησαν οι Βούλγαροι από το 1893 και μετά, για να επιτύχουν την προσάρτηση της Μακεδονίας;
12. Σε ποιες ενέργειες προέβη η Ελλάδα, για να αποτρέψει τον κίνδυνο εκβουλγαρισμού της Μακεδονίας;
13. Τι ξέρετε για την εξέγερση του Ίλιντεν;
14. Από ποιους και γιατί ιδρύθηκε η οργάνωση Ένωση και Πρόοδος; Ποιος ήταν ο στόχος της;
15. Γιατί τα μέλη της οργάνωσης Ένωση και Πρόοδος έμειναν γνωστά ως Νεότουρκοι;
16. Ποια στάση κράτησαν οι βαλκανικοί λαοί απέναντι στο κίνημα των Νεότουρκων και τι υποχρεώθηκε να κάνει ο σουλτάνος;

Ενότητα 19

 ΑΦΙΞΗ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Α΄- ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΕΠΤΑΝΗΣΩΝ (1864)

Μετά την έξωση του Όθωνα, ορίζεται βασιλιάς από το 1863-1913 ο Γεώργιος Α΄.

Ταυτόχρονα η Αγγλία, υπό την πίεση επτανήσιων επαναστατών παραχωρεί τα Επτάνησα στο ελληνικό κράτος (1863-64).

 

ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1864

Το σύνταγμα του 1844 θέσπιζε τη συνταγματική μοναρχία και ήταν συντηρητικό.

Το σύνταγμα του 1864 θέσπιζε τη βασιλευόμενη δημοκρατία:

- Βασίζεται στη δημοκρατική αρχή δηλαδή αναγνωρίζει τη λαϊκή κυριαρχία.

- Ανώτατος άρχοντας ορίζεται ο βασιλιάς.

- Νομοθετική εξουσία: βασιλιάς και Βουλή από κοινού.

- Εκτελεστική: βασιλιάς και υπουργοί (που διορίζει ο ίδιος)

- Δικαστική: ανεξάρτητη

 

ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

Α. Αλέξανδρος Κουμουνδούρος: δεσπόζει πολιτικά 1864-1881, διανέμει εθνικές γαίες σε ακτήμονες, εφαρμόζει αλυτρωτική πολιτική. Παύεται από το Γεώργιο Α΄ γιατί ενεπλάκη στην Κρητική επανάσταση (1866-1869)

Β. Προβλήματα πολιτεύματος-κοινοβουλευτισμού: Πολίτες πιέζουν πολιτικούς για διορισμούς στο δημόσιο (ρουσφετολογία), πελατειακές σχέσεις βουλευτών και ψηφοφόρων, αναξιοκρατία ΑΛΛΑ ΚΥΡΙΩΣ αυθαίρετη παρέμβαση βασιλιά στην πολιτική (παράγοντας πολιτικής αστάθειας).Κυβερνήσεις αρεσκείας του.

Γ. Χαρίλαος Τρικούπης : αντιτάχθηκε στις αυθαιρεσίες του βασιλιά με το άρθρο του "Τις πταίει;" και εισάγει την αρχή της δεδηλωμένης ( υποχρεώνει το βασιλιά να αναθέτει την κυβέρνηση σε πρόσωπο που έχει την ψήφο εμπιστοσύνης της βουλής και όχι της δικής του αρεσκείας. Έτσι ενισχύθηκε η λαϊκή αντιπροσωπεία και το δημοκρατικό στοιχείο του πολιτεύματος)

 

ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Ως αποτέλεσμα της αρχής της δεδηλωμένης δεσπόζουν δυο κόμματα που εναλλάσσονται στην εξουσία  (τα μικρότερα διαλύονται ή ενσωματώνονται σε μεγάλα) : του Τρικούπη και του Δηλιγιάννη.

 

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΑΡΙΛΑΟΥ ΤΡΙΚΟΥΠΗ

- Στόχοι : Δημιουργία σύγχρονου κράτους και οικονομικά ανεπτυγμένου, μεγάλα έργα υποδομής (σιδηρόδρομος, διώρυγα Κορίνθου κ.α), αξιοκρατία διορισμών, ανασυγκρότηση ένοπλων δυνάμεων, ειρηνική συμβίωση με οθωμανική αυτοκρατορία

- Μέσα επίτευξης : βαριά φορολογία, δάνεια, κεφάλαια ομογενών.

 

ΘΕΣΕΙΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗ

- Ελαφριά φορολογία, υποστήριξη μεσαίων/κατώτερων στρωμάτων, εύνοια προς τους οπαδούς του, αναξιοκρατία (καταργεί τον τρικουπικό νόμο περί προσόντων των δημοσίων υπαλλήλων)

Η ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

Το 1893 ο Τρικούπης κηρύττει την Ελλάδα υπό πτώχευση

Ο επόμενος πρωθυπουργός ο Δηλιγιάννης εμπλέκεται στο κρητικό ζήτημα (Μεγάλη Ιδέα) που προκάλεσε τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 στη Θεσσαλία.

 

ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 1897

Η Ελλάδα υφίσταται:

- ταπεινωτική ήττα από τους Τούρκους (αρχιστράτηγος ο διάδοχος Κωνσταντίνος)

- πληρωμή τεράστιας πολεμικής αποζημίωσης στο σουλτάνο.

- την επιβολή επιτροπής Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου (ΔΟΕ). Οι Δυνάμεις ανέλαβαν τη διαχείριση της ελληνικής οικονομίας για να εξασφαλίσουν την αποπληρωμή του νέου δανείου που σύναψε η Ελλάδα για την πολεμική αποζημίωση.

 

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΕΩΣ ΤΟ 1908

- Η ήττα του 1898, η οικονομική δυσπραγία και ο διεθνής οικονομικός έλεγχος, οι αυθαιρεσίες του βασιλιά Γεωργίου Α’ στην πολιτική και στο στρατό διογκώνουν τη λαϊκή δυσφορία που καταλήγει σε στρατιωτικό κίνημα (Γουδί 1909)

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Ποιος αναγορεύτηκε βασιλιάς των Ελλήνων μετά τον Όθωνα και από ποιους;
2. Γιατί η Αγγλία πρόσφερε στο Γεώργιο τα Επτάνησα και πότε ενώθηκαν αυτά με το ελληνικό κράτος;
3. Ποια μορφή πολιτεύματος θεσπίστηκε με το σύνταγμα του 1864 και τι προβλέπει αυτό ( το σύνταγμα ) για την άσκηση των εξουσιών;
4. Να συγκρίνετε το σύνταγμα του 1864 με το σύνταγμα του 1844 ως προς τη μορφή του πολιτεύματος, την άσκηση των εξουσιών, τα φιλελεύθερα στοιχεία.
5. Ποιος πολιτικός δέσποζε την περίοδο 1864 – 1881 και ποια πολιτική εφάρμοσε;
6. Πώς λειτουργούσε ο κοινοβουλευτισμός αυτή την περίοδο και ποιες ήταν οι αιτίες αυτής της λειτουργίας;
7. Ποιος εξέφρασε την αντίθεσή του στον τρόπο λειτουργίας του πολιτεύματος και πώς; Ποια ήταν η στάση του βασιλιά;
8. Ποιο σύστημα ονομάστηκε δικομματισμός και πώς προέκυψε;
9. Ποιοι ήταν οι στόχοι της πολιτικής του Χαρίλαου Τρικούπη και ποιες οι κύριες πλευρές της πολιτικής του;
10.  Ποια μέτρα πήρε ο Χαρίλαος Τρικούπης,  για να εφαρμόσει το πολιτικό του πρόγραμμα;
11.  Ποιες ήταν οι πολιτικές θέσεις του Θεόδωρου Δηλιγιάννη;
12.  Σε ποια οικονομική κατάσταση βρισκόταν η χώρα το 1893 και ποιο το αποτέλεσμα των εκλογών του 1895;
13.  Ποια ήταν η κατάσταση της χώρας την περίοδο 1895 – 1897;
14.  Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897: πεδίο επιχειρήσεων, αποτέλεσμα, συνέπειες για την Ελλάδα.
15.  Ποια ήταν η στάση του λαού απέναντι στους πολιτικούς και στα Ανάκτορα μετά την ήττα του 1897 και ποια η στάση του βασιλιά στην πολιτική ζωή της χώρας;

    16. Σε ποιο γεγονός οδήγησε η συνεχής παρέμβαση του βασιλιά και των Ανακτόρων στην πολιτική         ζωή και στη λειτουργία των ενόπλων δυνάμεων; 

Ενότητα 19

 ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΜΟΝΑΡΧΙΑΣ

Η εθνοσυνέλευση του 1844 ψηφίζει σύνταγμα με το οποίο καθιερώνεται η συνταγματική μοναρχία. Την εξουσία ασκούν :

- Εκτελεστική εξουσία : βασιλιάς και υπουργοί (που διορίζει ο ίδιος)

- Νομοθετική εξουσία: βασιλιάς, Γερουσία (που διορίζει ο ίδιος με θητεία ισόβια), Βουλή (το μοναδικό σώμα το οποίο εκλέγει  λαός).

- Δικαστική εξουσία: Δικαστές (που διορίζει και παύει ο βασιλιάς).

Αν και το σύνταγμα ήταν συντηρητικό περιείχε και φιλελεύθερα άρθρα (ατομικές ελευθερίες, ισονομία, ελευθερία τύπου, κατάργηση δουλείας και βασανιστηρίων)

 

ΔΙΑΜΑΧΗ ΑΥΤΟΧΘΟΝΩΝ-ΕΤΕΡΟΧΘΟΝΩΝ

Αυτόχθονες: Έλληνες γεννημένοι σε περιοχές ενταγμένες στο ελληνικό κράτος.

Ετερόχθονες: Έλληνες γεννημένοι σε περιοχές έξω από τα σύνορα του κράτους.

Στην Εθνοσυνέλευση συγκρούστηκαν οι αυτόχθονες και οι ετερόχθονες.

Λόγος της διαμάχης ήταν ο διορισμός των ετερόχθονων στη διοίκηση που τελικά απαγορεύτηκε και περιορίστηκε στην εκλογή τους ως βουλευτές σε οικισμούς τους.

 

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ

-Ο Όθωνας είχε υπερεξουσίες! (νόθος κοινοβουλευτισμός).

-Τα κόμματα δεν είναι επίσημα αναγνωρισμένα- κομματικός ανταγωνισμός

- Στις πρώτες εκλογές του 1844 παρατηρήθηκε καλπονοθεία, χρηματισμός, εκβιασμοί

(ο πρώτος εκλεγμένος πρωθυπουργός ο Κωλέττης χρησιμοποίησε αθέμιτα μέσα)

 

ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ ΚΑΙ ΑΛΥΤΡΩΤΙΣΜΟΣ 

- Πρώτος ο Κωλέττης χρησιμοποίησε τον όρο Μεγάλη Ιδέα για να εκφράσει την επιδίωξη επέκτασης της Ελλάδας και την απελευθέρωση των αλύτρωτων αδελφών (αλυτρωτισμός) ως προϋπόθεση ανάπτυξης. 

- Άλλοι πίστευαν (πχ Μαυροκορδάτος) πως η οικονομική ανάπτυξη προηγούνταν και ήταν βασική προϋπόθεση για την εδαφική επέκταση.

 

ΚΡΙΜΑΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 1854-1855

Ονομάζεται ο πόλεμος που ξέσπασε ανάμεσα στη Ρωσία και Τουρκία το 1854 με κύρια πολεμική εστία την Κριμαία. Η Αγγλία και Γαλλία τάχθηκαν υπέρ του σουλτάνου και πίεσαν την ελληνική κυβέρνηση (με αποκλεισμό του Πειραιά) να κρατήσει ουδέτερη στάση. Οι Έλληνες (και ο Όθωνας) όμως είχαν ήδη εξεγερθεί στην Θεσσαλία, Ήπειρο, Μακεδονία θεωρώντας κατάλληλη τη συγκυρία για την πραγματοποίηση της Μεγάλης Ιδέας. Ηττήθηκε όμως η Ρωσία αλλά οι Δυνάμεις υποχρέωσαν το σουλτάνο να παραχωρήσει διάταγμα που προβλέπει μεταρρυθμίσεις για τη διασφάλιση της ισότητας σε όλους τους υπηκόους (Χάτι Χουμαγιούν 1856). Έτσι εγκαινιάζεται μια περίοδος ανάπτυξης για τον αλύτρωτο Ελληνισμό.

 

ΕΞΩΣΗ ΤΟΥ ΟΘΩΝΑ 1862 – ΛΟΓΟΙ

Α) Νέα γενιά πολιτικών θεώρησε ανίκανο τον Όθωνα να ανταποκριθεί στις νέες συνθήκες και να συμβαδίσει με την ευρωπαϊκή πραγματικότητα.(αστικοποίηση)

Β)  Αυταρχισμός και υπερεξουσίες Όθωνα.

Γ) Υπονομευτική στάση των Ξένων Δυνάμεων

                                           

 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Ποιο πολίτευμα θεσπίστηκε με το σύνταγμα του 1844;
2. Πώς ορίζεται η άσκηση των εξουσιών από το σύνταγμα του 1844;
3. Ποιοι Έλληνες αποκαλούνταν αυτόχθονες και ποιοι ετερόχθονες;
4. Ποια ήταν η αιτία της διαμάχης αυτοχθόνων – ετεροχθόνων και με ποιες  αποφάσεις έληξε;
5. Πώς λειτούργησε το πολίτευμα με το σύνταγμα του 1844; ( Ποιος ο χαρακτήρας του πολιτεύματος με βάση το σύνταγμα του 1844; )
6. Πώς άσκησε την εξουσία ο Κωλέττης ως πρωθυπουργός; ( Ποια τα χαρακτηριστικά της πρωθυπουργίας του Κωλέττη; )
7. Τι σημαίνουν οι όροι: «Μεγάλη Ιδέα», «αλύτρωτοι», «αλυτρωτισμός»;
8. Πώς αντιμετώπισε η ελληνική κοινωνία τη Μεγάλη Ιδέα; Υπήρξε αντίληψη αντίθετη από αυτή που εξέφραζε η Μεγάλη Ιδέα;
9. Πώς αντιμετώπισαν οι Έλληνες τον Κριμαϊκό πόλεμο και πώς ενέργησαν; Ποια η στάση της Αγγλίας και της Γαλλίας απέναντι στην Ελλάδα;
10. Τι είναι το Χάτι Χουμαγιούν και πώς επηρέασε τον ελληνισμό;
11. Ποια η στάση των Ελλήνων απέναντι στις Μεγάλες Δυνάμεις μετά τον Κριμαϊκό πόλεμο;
12. Ποιες είναι, κατά τη γνώμη σας, οι αιτίες που οδήγησαν στην έξωση του Όθωνα;

            

Ενότητα 18

 ΕΚΛΟΓΗ ΚΑΙ ΑΦΙΞΗ ΟΘΩΝΑ

- Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια επικράτησε στην Ελλάδα κατάσταση αναταραχής (εμφύλιος ανάμεσα καποδιστριακούς και αντικαποδοστριακούς).

- Αυτό έδωσε το δικαίωμα στις Ξένες Δυνάμεις να επέμβουν δυναμικά με την επιβολή βαυαρού (Γερμανού) βασιλιά του δεκαεπτάχρονου Όθωνα. Επιπλέον χορηγούν δάνειο ύψους 60.000.000 φράγκων (ενώ είχαν αρνηθεί στον Καποδίστρια!)

- Συνθήκη του Λονδίνου 1832: προβλέπει μοναρχικό και ανεξάρτητο κράτος υπό την αιγίδα των Ξένων Δυνάμεων, καθορίζει τα σύνορα, αποσύρει τα τελευταία τουρκικά στρατεύματα από τον ελληνικό χώρο.

- Οι Έλληνες εξαιτίας της κρίσιμης κατάστασης, στην οποία περιήλθαν αρχικά, εναποθέτουν τις ελπίδες τους στον νεαρό βασιλιά.

 ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΑΝΤΙΒΑΣΙΛΕΙΑΣ (1833-35)

-Μέχρι την ενηλικίωση του Όθωνα(1835) η εξουσία ασκείται από τριμελή επιτροπή βαυαρών, γνωστή ως Αντιβασιλεία (Άρμανσμπεργκ-Μάουρερ-Χάϊντεκ).

- Επιδίωξη της ήταν η οικοδόμηση ενός σύγχρονου (δυτικά πρότυπα) εθνικού κράτους. Τρίπτυχο : ανεξαρτησία, απολυταρχία, συγκεντρωτική διοίκηση.

- Διοίκηση: συγκεντρωτική, 10 νομοί με πρωτεύουσα του κράτους Αθήνα (1834).

- Στρατός: Βάση του 3.500 Βαυαροί στρατιωτικοί. Παραγκωνίζονται οι Έλληνες.

- Δικαιοσύνη: Ίδρυση δικαστηρίων, ψήφιση νέων νόμων.

- Εκπαίδευση: Επτατάξια αλληλοδιδακτικά Δημοτικά σχολεία- τριτάξια Ελληνικά (Γυμνασία)- τετρατάξια Γυμνασία (σημερινά Λύκεια)- 1837 Ίδρυση Πανεπιστημίου στην Αθήνα και Πολυτεχνικό Σχολείο (σημερινό Πολυτεχνείο).

- Εκκλησία: Ορίζουν αυτοκέφαλη την Ελληνική Εκκλησία.

ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ : Αρχικά δύσπιστη η στάση των Ελλήνων έως εχθρική (εξεγέρσεις).

 ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΜΟΝΑΡΧΙΑΣ ΟΘΩΝΑ (1835-1843)

- Ενηλικιώνεται και βασιλεύει απολυταρχικά

- Προσπαθεί να περιορίσει την επιρροή των κομμάτων

- Η πολιτική του προκαλεί αντιδράσεις- εξεγέρσεις.

 ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ 3^ΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1843

- ΛΟΓΟΙ: α) απολυταρχία Όθωνα β) οικονομ. εξαθλίωση αγροτών και ληστεία γ) οικονομ. έλεγχος Δυνάμεων δ) περικοπές εις βάρος των στρατιωτικών δ)γενική κρίση

- ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ: Ηγέτες όλων των κομμάτων (Μαυροκορδάτος, Κωλέττης, Μεταξάς και Λόντος). Για πρώτη φορά ενώνονται και τα τρία κόμματα

- ΣΤΟΧΟΣ : Παραχώρηση συντάγματος από τον Όθωνα

- ΓΕΓΟΝΟΤΑ : 3 Σεπτεμβρίου 1843 πλήθος (πρωτεργάτες Καλλέργης, Μακρυγιάννης) συγκεντρώνεται έξω από τα ανάκτορα (σημερ. Βουλή, πλατεία Συντάγματος) και απαιτούν σύνταγμα. Ο Όθωνας υποχωρεί.

Τερματίζεται η απολυταρχία.

 

 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Ποια κατάσταση επικράτησε στην Ελλάδα μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια και πώς επενέβησαν οι Μεγάλες Δυνάμεις;

2. Τι ήταν η Αντιβασιλεία, ποια τα κύρια μέλη της και ποιες οι αρμοδιότητες του καθενός;

3. Ποιες ήταν οι επιδιώξεις της αντιβασιλείας;

4. Σε ποιους τομείς επικεντρώθηκε η προσπάθεια της Αντιβασιλείας για τη συγκρότηση ενός σύγχρονου κράτους;

5. Ποια ήταν η εκπαιδευτική πολιτική της Αντιβασιλείας;

6. Ποια η στάση των Ελλήνων απέναντι στην Αντιβασιλεία;

7. Ποια πολιτική ακολούθησε ο Όθωνας, όταν ανέλαβε ο ίδιος τη διακυβέρνηση του κράτους;

8. Ποια ήταν τα αίτια που οδήγησαν στην επανάσταση της 3^ης Σεπτεμβρίου;

9. Τι ζητούσαν τα κόμματα από το βασιλιά και γιατί;

10. Ποια ήταν τα γεγονότα της νύχτας της 2^ης προς την 3^η Σεπτεμβρίου 1843, ποιοι οι πρωταγωνιστές και ποια η στάση του Όθωνα;