ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ

 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ;

Μια απλή πρόταση μπορεί να αποτελείται:

·       Μόνο από ένα ρήμα: πχ. Βρέχει.

·       Από ένα υποκείμενο και ένα ρήμα: πχ Εγώ φεύγω.

·       Από ένα υποκείμενο και το κατηγόρημα: πχ. Ο Γιώργος είναι γιατρός.

Το υποκείμενο είναι το ονοματικό σύνολο για το οποίο γίνεται λόγος στην πρόταση και φανερώνει ποιος ενεργεί ή δέχεται μια ενέργεια ή βρίσκεται σε μια κατάσταση.

Για να βρούμε το υποκείμενο μιας πρότασης ρωτάμε ποιος; ποια; ποιo;-ποιοι; ποιες;ποια; (πχ. Ποιος είναι γιατρός; → Ο Γιώργος)

 

ΠΤΩΣΗ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥ

Το Υποκείμενο μπαίνει ή εννοείται (αν παραλείπεται) ΠΑΝΤΟΤΕ ΣΕ ΠΤΩΣΗ ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ (πχ. Ο ήλιος λάμπει) και συνήθως πριν από το ρήμα.

 

ΜΟΡΦΕΣ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥ

Ουσιαστικό (με άρθρο ή χωρίς)	Οι κάτοικοι διαμαρτύρονται. Ακουστήκαν φωνές.
Αντωνυμία (συνήθως προσωπική ή δεικτική	Εσύ μίλησες πρώτος. Εκείνος απάντησε αμέσως.
Έναρθρο επίθετο (ουσιαστικοπ.)	Οι νέοι οδηγούν απρόσεκτα.
Έναρθρη μετοχή (ουσιαστικοπ.)	Οι εργαζόμενοι διαμαρτύρονται.
Άκλιτη λέξη με άρθρο (ουσιαστ.)	Το γελώ είναι ρήμα
Πρόταση με άρθρο (ουσιαστικοπ.)	Το ότι έφυγε ξαφνικά με απογοήτευσε πολύ.
Αριθμητικό	Ένας λείπει
Πρόταση χωρίς άρθρο	Είναι δύσκολο να μελετάς τη νύχτα.

 

 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ : Τα απρόσωπα ρήματα (πχ. πρέπει, πρόκειται, ενδέχεται, φαίνεται, τυχαίνει, απαγορεύεται, επιτρέπεται, αξίζει, μοιάζει, πειράζει κλπ.)  βρίσκονται στο γ’ ενικό πρόσωπο και έχουν για υποκείμενο ολόκληρη πρόταση και όχι κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο. Το ίδιο και οι απρόσωπες εκφράσεις (είναι + ουσιαστικό, είναι+ επίθετο, είναι+ τροπικό επίρρημα) :

πχ. Πρέπει(απρόσωπο ρήμα) να φύγω (υποκείμενο)

πχ. Είναι βέβαιο (απροσ.έκφραση) ότι  θα έρθει σύντομα (υποκείμενο)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΠΑΡΑΛΕΙΨΗ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥ

Το υποκείμενο μπορεί να παραλειφθεί:

·       Όταν το ρήμα είναι α΄ ή β’ προσώπου γιατί καταλαβαίνουμε από την κατάληξη

Πχ. Φοβάμαι (ενν. εγώ)- Έφτασες αργά χθες (ενν. εσύ)-Ήρθαμε!(ενν. εμείς)

·       Μερικές φορές μπορεί να παραλείπεται και το υποκείμενο ρήματος γ’ προσώπου:

- Όταν εννοείται εύκολα από τα συμφραζόμενα

πχ. Ο μαθητής έφτασε αργοπορημένος και έχασε (ενν. ο μαθητής)  το μάθημα.

- Όταν είναι γενικό και αόριστο:

πχ. Στην Ελλάδα δε σ’ αφήνουν (ενν. η Τροχαία) να παρκάρεις όπου θέλεις.

- Όταν το ρήμα φανερώνει κάποιο φυσικό φαινόμενο:

Πχ. βρέχει,(ενν. η βροχή),  χιονίζει (ενν. το χιόνι) , μπουμπουνίζει κ.τλ.

 

 

ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΡΉΜΑΤΟΣ

·       Όταν μια πρόταση έχει ένα υποκείμενο, το ρήμα πρέπει να συμφωνεί με το υποκείμενο στο πρόσωπο και τον αριθμό.

πχ. Ο γιατρός εξέτασε τον ασθενή- Οι γιατροί εξέτασαν τον ασθενή.

·       Όταν το υποκείμενο είναι περιληπτικό (δηλαδή είναι στον ενικό αλλά δηλώνει ένα σύνολο) ή οι αντωνυμίες καθένας και ο ένας τον άλλον , μπορούν να έχουν το ρήμα είτε στον ενικό, είτε στον πληθυντικό

πχ. Ο κόσμος συγκεντρώθηκε στην πλατεία- ο κόσμος συγκεντρώθηκαν στην πλατεία

Καθένας κάνει τη δουλειά του – Κάνουν ο καθένας τη δουλειά τους.

·       Όταν μια πρόταση έχει παραπάνω από ένα υποκείμενα, τότε το ρήμα μπαίνει στον πληθυντικό και στο επικρατέστερο πρόσωπο (α>β>γ).

πχ. Εγώ, εσύ και ο Νίκος θα πάμε εκδρομή.

     Εσύ και ο Νίκος θα πάτε εκδρομή.

·       Στην παραπάνω περίπτωση αν το ρήμα προηγείται του υποκειμένου, τότε το ρήμα μπορεί να μπει στον ενικό και να συμφωνεί με το πλησιέστερο υποκείμενο.

Πχ. Θα πάω εκδρομή εγώ, εσύ και ο Νίκος- Θα πάμε εκδρομή εγώ, εσύ και ο Νίκος.