Λαϊκό παραμύθι: «Το πιο γλυκό ψωμί»

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ

Τα παραμύθια σήμερα θεωρούνται απλώς ως ιστορίες (διδακτικές ή ψυχαγωγικές) για μικρά παιδιά. Τα πράγματα όμως δεν ήταν πάντα έτσι. Τα παραμύθια:

1)    απευθύνονταν σε όλους (σε μικρούς και μεγάλους) και είχαν βαθύτατο συμβολισμό. Εμπερείχαν τη λαϊκή σοφία αιώνων και είχαν σκηνές σκληρές-άγριες

2)  είναι προφορικές διηγήσεις που μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά – δεν είναι προϊόντα ενός ατόμου, αλλά συλλογικές λαϊκές συνθέσεις που παραλλάσσονταν (και διαρκώς βελτιώνονταν και εμπλουτίζονταν) από στόμα σε στόμα [Κατά συνέπεια έχουν κοινά χαρακτηριστικά με άλλες λαϊκές δημιουργίες, όπως τα δημοτικά τραγούδια – Έχουν αναλογίες και με τα έπη (επική ποίηση) που ήταν επίσης προφορικές-λαϊκές συνθέσεις, όπως θα δούμε και στην Οδύσσεια]

[Οι Αδερφοί Γκριμ στη Γερμανία άρχισαν να καταγράφουν τον 19ο αιώνα τα παλιά γερμανικά παραμύθια,όπως τα άκουγαν από τους παραμυθάδες και σιγά σιγά να αφαιρούν τις άγριες και ακατάλληλες σκηνές και να τα απλοποιούν και να τα αλλάζουν για να τα κάνουν κατάλληλα αναγνώσματα για τα μικρά παιδιά]

 ΕΙΔΗ:

• διδακτικά (έχουν διδακτικό περιεχόμενο)
• μαγικά (έχουν κάποια μαγικά-υπερφυσικά στοιχεία: πχ τα ζώα μιλούν, μαγικά αντικείμενα (σκούφος, δαχτυλίδι κλπ) που κάνει τον ήρωα αόρατο ή μεταμορφώνει τον ίδιο ή τους άλλους κλπ (παραδείγματα)

ΗΡΩΕΣ – ΡΟΛΟΙ:

Στα παραμύθια οι ήρωες συνήθως είναι ή καλοί ή κακοί. Παρατηρούμε συχνά τους ακόλουθους ρόλους ηρώων:

• Ήρωας (υπάρχει πάντα ένας ήρωας ή ηρωίδα, το κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας, που κατά κανόνα είναι καλός/ή)
• Βοηθός/οί του ήρωα (ο ήρωας συνήθως συναντά κάποιο/α πρόσωπο/α που τον βοηθούν ιδιαίτερα όταν αντιμετωπίζει κάποιες δυσκολίες και κάποιες καταστάσεις στις οποίες δεν μπορεί να βρει λύση μόνος του – πχ η καλή νεράιδα στην Σταχτοπούτα κλπ)
• Αντίπαλος/οι του ήρωα (πολλές φορές υπάρχει κάποιο πρόσωπο/α που φέρνει συνέχεια εμπόδια στον ήρωα πχ ο κακός δράκος στον Κοντορεβυθούλη, η μάγισσα στο Χάνσελ και Γκρέτελ, ο κακός λύκος στην Κοκκινοσκουφίτσα, κλπ)

ΔΟΜΗ ΠΑΡΑΜΥΘΙΟΥ

Επιπλέον, στα παραμύθια παρατηρούμε συνήθως τα ακόλουθα στοιχεία-στάδια στην εξέλιξη της διήγησης:

• Σκοπός – αναζήτηση (στα παραμύθια υπάρχει πάντα κάποιος σκοπός, στόχος ή κάποιο πράγμα, κάποιο πρόσωπο, ή κάποια κατάσταση, δηλαδή κάποιο αντικείμενο αναζήτησης πχ να γίνει καλά, να βρει την ευτυχία, να βρει το αθάνατο νερό, να βρει και να σώσει την βασιλοπούλα από κάποια συμφορά, κλπ)
• Δοκιμασίες (ο ήρωας συχνά αντιμετωπίζει κάποιες δοκιμασίες, προκειμένου να πετύχει το σκοπό του, όπου ο βοηθός του συμπαραστέκεται και ο αντίπαλος τον εμποδίζει – πολλές φορές είναι 3 (παραμύθι βιβλίου) ή 12 (άθλοι του Ηρακλή) που είναι πολλαπλάσιο του 3 : αυτό είναι χαρακτηριστικό και των δημοτικών τραγουδιών και του έπους)
• Λύση (κατά κανόνα έχουμε καλό και ευτυχισμένο τέλος, ο ήρωας βρίσκει αυτό που αναζητά ή πετυχαίνει τον σκοπό του)    

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ

1.     Αοριστία τόπου και χρόνου και ανωνυμία χαρακτήρων.        

2.     Η χρήση μαγικών και υπεφυσικών στοιχείων.                        

3.     Απλή και κατανοητή γλώσσα και λιτότητα εκφραστικών μέσων.

4.     Προφορικότητα της αφήγησης.                                                     

5.    Σύνδεση της υπόθεσης με τη ζωή και τις ασχολίες των κατοίκων.

6.     Χρήση του διαλόγου που προσφέρει ζωντάνια και αμεσότητα.   

7.     Το ηθικό δίδαγμα στο τέλος του παραμυθιού.                              

8.     Το καλό και χαρούμενο τέλος στις περισσότερες περιπτώσεις.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

 1.Η υπόθεση του παραμυθού εκτυλίσσεται πάνω στα εξής επιμέρους αφηγηματικά θέματα-μοτίβα: πρόβλημα- συμβουλή- δοκιμασία- ικανοποίηση. Να αναφέρετε το περιεχόμενο του καθενός από αυτά.

 2. Ποιους από τους παρακάτω αφηγηματικούς τρόπους -αφήγηση, περιγραφή, διάλογο, μονόλογο- εντοπίζετε στο κείμενο; Δώστε ένα παράδειγμα για τον καθένα.

 3. Στο κείμενο που σας δόθηκε να βρείτε κάποια από τα εκφραστικά μέσα που υπάρχουν δυο εικόνες, δυο μεταφορές και μια παρομοίωση.

4. Βασικά χαρακτηριστικά περιεχομένου και μορφής των λαϊκών αφηγήσεων είναι η προφορικότητα της αφήγησης (γίνεται μπροστά σε ακροατήριο γι’ αυτό και διατηρεί τη ζωντάνια του προφορικού λόγου) , η απλότητα του μύθου, η σύνδεσή τους με τη ζωή και με τις ασχολίες των ανθρώπων και η διδακτική τους πρόθεση.

Βρείτε μέσα στο παραμύθι πέντε σημεία που επαληθεύουν αυτή την παρατήρηση.

5. Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της γλώσσας του κειμένου; Να εντοπίσετε μερικές λαϊκές εκφράσεις  

6.Περιγράψτε τους δυο ανθρώπινους χαρακτήρες του παραμυθιού, το βασιλιά και το γέροντα, κάνοντας αναφορά σε συγκεκριμένα σημεία του κειμένου.  Ποιος ήρωας προκαλεί τη συμπάθειά σας; Να αιτιολογήσετε την επιλογή σας 

 7. α. Να γράψετε το δίδαγμα του παραμυθιού και να το σχολιάσετε.  

β. Το δίδαγμα του παραμυθιού έχει απήχηση στην εποχή μας;    

8. «….η ζάχαρη του ψωμιού σου ήταν ο ιδρώτας που έχυσες για να το φτιάξεις»: πώς αντιλαμβάνεσθε το περιεχόμενο αυτής της φράσης;

9. Αφού παρακολουθήσετε την παρουσίαση  «Ο κύκλος του ψωμιού» από το 1ο Γυμνάσιο Ιωαννίνων (https://www.youtube.com/watch?v=rZPs931RGpY ) περιγράψτε κι εσείς τα στάδια παραγωγής του ψωμιού

10. Το δικό σας παραμύθι

Ένα κλασικό ελληνικό παραμύθι συνήθως διέπεται από αρκετά αυστηρούς

κανόνες. Προκειμένου να επιχειρήσουμε να γράψουμε ένα τέτοιο παραμύθι, καλό

είναι να ακολουθήσουμε τους κανόνες του:

● Το πότε (χρόνος) είναι αόριστο («Μια φορά κι έναν καιρό»).

● Ορίστε το πού (τόπος).

● Προσδιορίστε τον πρωταγωνιστή ή τους πρωταγωνιστές, την ηλικία και το

φύλο τους. Δώστε τους ένα ισχυρό «θέλω» που θα καθορίσει την δράση

τους, άρα και την πλοκή του παραμυθιού.

● Σκεφτείτε αν θα υπάρχει κάποιος ή κάτι που θα βάλει εμπόδια/ δοκιμασίες στην

προσπάθειά του/ς και αν θα τον/τους βοηθήσει κάποιος φίλος, σύμβουλος. 

● Σκεφθείτε την πιθανή ανατροπή και την τελική λύση.

Αφού λάβετε υπόψη σας τα παραπάνω καθώς και τα γενικά χαρακτηριστικά των παραμυθιών που αναφέραμε προσπαθήστε να γράψετε το δικό σας παραμύθι.