Φωνές-Διαθέσεις-Συζυγίες

 Α) ΦΩΝΕΣ

Με βάση τις καταλήξεις στο α΄ πρόσωπο οριστικής ενεστώτα τα ρήματα χωρίζονται σε δυο κατηγορίες (φωνές).

Ενεργητική φωνή: ρήματα με κατάληξη –ω

Παθητική φωνή: ρήματα με κατάληξη –μαι

 

Παρατηρήσεις στις φωνές:

-Τα περισσότερα ρήματα διαθέτουν και τις δύο φωνές. Στην περίπτωση αυτή συνήθως η ενεργητική φωνή δείχνει ότι το υποκείμενο ενεργεί, ενώ η παθητική ότι δέχεται μια ενέργεια.(πχ αγαπώ-αγαπιέμαι, δένω-δένομαι, ετοιμάζω-ετοιμάζομαι).

- Άλλα ρήματα έχουν μόνο ενεργητική φωνή (πχ τρέχω, διψώ, ζω, φέρνω, μαλώνω).

- Άλλα ρήματα έχουν μόνο παθητική φωνή και ονομάζονται αποθετικά ( πχ αισθάνομαι, κοιμάμαι, φοβάμαι, φαίνομαι, διηγούμαι, δέχομαι, θυμάμαι κλπ).

 

Β) ΔΙΑΘΕΣΕΙΣ ΡΗΜΑΤΩΝ

Ανάλογα με τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στο ρήμα και το υποκείμενο διακρίνουμε τις εξής διαθέσεις των ρημάτων:

 

ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ	Το υποκείμενο ενεργεί (συνήθως ενεργητική φωνή)	Ο μαθητής διαβάζει Τα παιδιά παίζουν
ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ	Το υποκείμενο παθαίνει κάτι, δέχεται δηλαδή μια ενέργεια από άλλον (συνήθως παθητική φωνή)	Οι μαθητές αποβλήθηκαν από το διευθυντή. Το περιβάλλον καταστρέφεται από τον άνθρωπο
ΜΕΣΗ ΔΙΑΘΕΣΗ	Το υποκείμενο ενεργεί και η ενέργεια γυρίζει στο ίδιο (συνήθως παθητική φωνή)	Η Σοφία ντύνεται και ετοιμάζεται πολύ νωρίς
ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΔΙΑΘΕΣΗ	Το υποκείμενο ούτε ενεργεί ούτε δέχεται κάποια ενέργεια, απλώς βρίσκεται σε μια κατάσταση (και στις δύο φωνές)	Τα παιδιά πεινούν Η Μαρία κοιμάται

 

ΠΡΟΣΟΧΗ! ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΥΓΧΕΟΥΜΕ ΤΗ ΦΩΝΗ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΘΕΣΗ

 

Πχ. Η Μαρία ντύνεται (παθητική φωνή- μέση διάθεση)

       Ο υπάλληλος εργάζεται σκληρά (παθητική φωνή- ενεργητική διάθεση)

       Έπαθε μεγάλη συμφορά (ενεργητική φωνή- παθητική διάθεση)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

 

ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ

Ενεργητική σύνταξη έχουμε σε μια πρόταση όταν το ρήμα που χρησιμοποιείται είναι ενεργητικής διάθεσης. Με την ενεργητική σύνταξη προβάλλεται ο ρόλος του υποκειμένου, του δράστη της ενέργειας

ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ + ΡΗΜΑ (Ενεργητ. Διάθεσης) + (ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ)

Πχ. Ο άνθρωπος καταστρέφει το περιβάλλον

        Η αστυνομία συνέλαβε τον εγκληματία

 

ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ

Παθητική σύνταξη έχουμε σε μια πρόταση όταν το ρήμα που χρησιμοποιείται είναι παθητικής διάθεσης. Με την παθητική σύνταξη προβάλλεται η ίδια η ενέργεια, η δράση και όχι ο δράστης- υποκείμενο.

ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ+ ΡΗΜΑ (Παθητικής Διάθεσης)+ (ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ)

Πχ. Το περιβάλλον καταστρέφεται από τον άνθρωπο

      Ο εγκληματίας συνελήφθη από την αστυνομία.

 

ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΣΕ ΠΑΘΗΤΙΚΗ

Όταν μετατρέπουμε μια πρόταση από ενεργητική σε παθητική σύνταξη τότε:

Α) Το ενεργητικό ρήμα γίνεται παθητικό πχ καταστρέφει→ καταστρέφεται.

Β) Το υποκείμενο του ενεργητικού ρήματος γίνεται ποιητικό αίτιο (από +αιτιατική) του ρήματος πχ. ο άνθρωπος→ από τον άνθρωπο.

Γ) Το αντικείμενο του ενεργητικού ρήματος γίνεται υποκείμενο του παθητικού ρήματος πχ. τον εγκληματία→Ο εγκληματίας

 

Προσοχή! Το υποκείμενο μπαίνει πάντα σε ονομαστική πτώση.

Παρατήρηση: Τα ενεργητικά ρήματα σε –μαι(αποθετικά) δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα ίδια και σε παθητική σύνταξη αλλά περιφραστικά:

 πχ. Ο υπουργός δέχτηκε το δήμαρχο →Ο δήμαρχος έγινε δεκτός από τον υπουργό.

πχ Ο άνθρωπος εκμεταλλεύεται τη φύση →Η φύση γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης.

 

ΕΚΦΟΡΑ ΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΑΙΤΙΟΥ

Ποιητικό αίτιο λέγεται το προθετικό σύνολο (με πρόθεση) που φανερώνει το πρόσωπο/ πράγμα από το οποίο προέρχεται αυτό που συμβαίνει στο υποκείμενο του παθητικού ρήματος. Εκφέρεται συνήθως με :

από + αιτιατική πχ. Μαύρισε από τον ήλιο

 

ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ:      Ο ήλιος                       φωτίζει                                   τη γη

ΣΥΝΤΑΞΗ            (Yποκειμ)                 ( ενεργητ. Ρήμα)                   (αντικείμενο)

 

 

ΠΑΘΗΤΙΚΗ:     Η γη                            φωτίζεται                            από τον ήλιο
ΣΥΝΤΑΞΗ       (υποκείμενο)                  (παθητικό ρήμα)                   (ποιητικό αίτιο)

 

 

 

 

Γ) ΣΥΖΥΓΙΕΣ ΡΗΜΑΤΟΣ (Διαφορές μόνο σε Ενεστώτα-Παρατατικό-Εξακ.Μέλλ)

Οι συζυγίες είναι ομάδες ρημάτων που κλίνονται κατά τον ίδιο τρόπο και αποτελούν έτσι μια συζυγία. Οι συζυγίες είναι δύο (πρώτη και δεύτερη). Συζυγία Ενεργητική Φωνή Παθητική Φωνή Πρώτη συζυγία -ω (παροξύτονα) πχ. βλέπω, ζεσταίνω -ομαι (προπαροξύτονα) πχ. βλέπομαι, ζεσταίνομαι Δεύτερη συζυγία α΄τάξη -ώ (οξύτονα) πχ. Αγαπώ       περνώ, μιλώ - ιέμαι (αγαπιέμαι, περνιέμαι, μιλιέμαι)   Δεύτερη συζυγία Β΄τάξη Καλώ, θεωρώ,συγχωρώ - ούμαι ή άμαι (καλούμαι, θυμάμαι)   Πιο συγκεκριμένα: ·       Πρώτη συζυγία Βλέπω,-εις,-ει-,ουμε,-ετε,-ουν βλέπομαι,-σαι,-ται,-όμαστε,-εστε,-ονται Βλεπόμουν,-όσουν,-όταν,όμαστε(ταν),-όσαστε(ταν),-ονταν. ·       Δεύτερη συζυγία Α) α΄τάξη: αγαπώ, -άς, -ά (-ει), - άμε(-ούμε),-άτε-αν(ε)/ούν                    αγαπιέμαι,-ιέσαι,-ιέται,-ιόμαστε,-ιέστε,-ιούνται                    αγαπιόμουν,-όσουν,-όταν,-όμαστε(ταν),όσαστε(ταν),-όταν(ούνταν) Β) β΄τάξη : καλώ, -είς, -εί, -ούμε,- είτε,-ούν                    Καλούμαι, -είσαι,-είται,-ούμαστε,-είστε,-ούνται                    Καλούμουν,-ούσουν,-ούνταν,-ούμασταν-ούσασταν,-ούνταν                    Θυμάμαι, -άσαι,-άται,-όμαστε,-άστε,-ούνται                     Θυμόμουν,-όσουν,-όταν,-όμασταν,-όσασταν,-όνταν(-ούνταν)       ·       Μερικά ρήματα σε –ώμαι ακολουθούν και αυτά την αρχαϊκή κλίση. Μερικά από αυτά είναι : εγγυώμαι, εξαρτώμαι, διερωτώμαι κα. Εγγυώμαι Εγγυάσαι Εγγυάται Εγγυόμαστε Εγγυάστε (-σθε) Εγγυώνται     Εγγυόμουν Εγγυόσουν Εγγυόταν Εγγυόμαστε (-σταν) Εγγυόσαστε (-σταν) Εγγυόνταν   (Ο παρατατικός δεν είναι συχνός)   ·       Υπάρχουν και κάποια ρήματα της α΄ συζυγίας με κατάληξη –ίζω (πχ γεμίζω)   ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ!! γεμίζω, γέμιζα, γέμισα - γέμιση ανθώ (και ανθίζω), άνθισα (όσα έχουν δυο τύπους γράφονται με –ι)-άνθιση ασκώ, άσκησα  (β συζυγία έχουν αόριστο σε –ησα)- άσκηση μεθώ, μέθυσα, δανείζω-δάνειζα, αθροίζω-άθροιζα