Ραψωδία ψ (στ. 89-381)

 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ ΠΡΟΣΩΠΩΝ

 1. ΠΗΝΕΛΟΠΗ: H Πηνελόπη είναι όμορφη, μεγαλόπρεπη, σεμνή και συνετή, πιστή, αφοσιωμένη, λογική,  εύστροφη και επινοητική, αντάξια σύζυγος του Οδυσσέα.Αρχικά είναι δύσπιστη και επιφυλακτική. Η λογική τής υπαγορεύει να υποβάλλει τον Οδυσσέα σε δοκιμασία, ενώ το συναίσθημα να πέσει στην αγκαλιά του. Στέκεται αμήχανη και άφωνη μπροστά στον Οδυσσέα, ο οποίος με το κεφάλι σκυφτό δεν τη βοηθάει να εκδηλωθεί. Τα πολλά χρόνια απουσίας, τα βρόμικα ρούχα του Οδυσσέα, τα παιχνίδια των θεών και η πονηριά των ανθρώπων , δικαιολογούν απόλυτα τη σκληρή συμπεριφορά της. Εξακολουθεί να είναι συγκρατημένη ακόμα και όταν βλέπει τον Οδυσσέα με την πραγματική του μορφή.Μόνο όταν της παρουσιάζει αδιάσειστα στοιχεία (ιστορία κρεβατιού) εκδηλώνει τα συναισθήματά της.

 2.ΟΔΥΣΣΕΑΣ

Θεωρεί απολύτως λογική την επιφυλακτικότητα της Πηνελόπης γι’ αυτό και της δίνει αρχικά πίστωση χρόνου και πρωτοβουλία κινήσεων. Ο ίδιος στην αρχή έχει σκυμμένο το κεφάλι, παραμένει άφωνος, ενώ δικαιολογεί την Πηνελόπη στον Τηλέμαχο. Όταν όμως-μετά το λουτρό- βλέπει πως η Πηνελόπη εξακολουθεί να δυσπιστεί, τότε της μιλάει αυστηρά, κατηγορώντας την για σκληρότητα. Φαίνεται πως η υπομονή του έχει εξαντληθεί γι’ αυτό και σε ένα σημείο σχεδόν αδιαφορεί (ζητά να κοιμηθεί μόνος). Όταν, όμως  η Πηνελόπη ζητά να μετακινηθεί το κρεβάτι, αγανακτεί και απορεί. Ανυποψίαστος για την παγίδα της Πηνελόπης, αποκαλύπτει άθελα του τα πειστήρια που θέλει η ίδια. Μετά την αναγνώριση, ικανοποιείται από τη στάση της γυναίκας του και ευτυχισμένος πλέον, αφήνει ελεύθερα τα συναισθήματά του.

 

3. ΤΗΛΕΜΑΧΟΣ

Όσο και αν έχει ωριμάσει από τα τελευταία γεγονότα, φαίνεται ανίκανος να κατανοήσει τη συναισθηματική κατάσταση της μητέρας του. Εκτοξεύει άδικες κατηγορίες εις βάρος της και της αποδίδει βαριούς χαρακτηρισμούς.Είναι όμως και αυτός θύμα των καταστάσεων και ανυπομονεί να διορθωθούν τα πράγματα. Παρατηρούμε ότι το κατηγορητήριο του αρχίζει και τελειώνει με παρόμοιο τρόπο.

(σχήμα κύκλου)

 ΕΠΙΒΡΑΔΥΝΣΗ

Σε δύο σημεία του κειμένου έχουμε επιβράδυνση της αναγνώρισης: στ. α)136-175 όπου παρουσιάζεται το πρόβλημα της αντεκδίκησης των συγγενών των μνηστήρων και τη σκηνοθεσία γιορτινής ατμόσφαιρας.

β) 215-231: Η περιγραφή κατασκευής της κλίνης.

 

ΟΜΗΡΙΚΗ ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗ (261-270)

Αναφορικό μέρος στ. 261-268

Δεικτικό μέρος στ. 268-270

Κοινός όρος : η χαρά και η αγαλλίαση

 

Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ

Η σκηνή της αναγνώρισης προετοιμάζεται και κλιμακώνεται με την ακόλουθη διαδικασία, παρεκκλίνοντας σε κάποια σημεία από το σταθερό τύπο της:

1) Η ταυτότητα του Οδυσσέα είναι κρυμμένη πίσω από τα άθλια ρούχα.

2) Πριν απομονωθούν τα δύο πρόσωπα, η Πηνελόπη πληροφορείται από την Ευρύκλεια για την παρουσία του Οδυσσέα, αλλά όταν τον συναντά δεν τον αναγνωρίζει γιατί είναι παραμορφωμένος.

3) Έχουμε άρση της παραμόρφωσης

4) Τα δύο πρόσωπα μένουν μόνα. Όμως η Πηνελόπη εξακολουθεί να δυσπιστεί και υποβάλλει τον Οδυσσέα σε δοκιμασία.

5) Ο Οδυσσέας παραπλανάται και οργισμένος παρουσιάζει το αποδεικτικό στοιχείο (άθελα του στην αρχή)

6) Πείθεται η Πηνελόπη και ολοκληρώνεται ο αναγνωρισμός.

 

ΠΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ (προειδοποίηση ακροατή)

Στ. 126 : μας προειδοποιεί για τις αποδείξεις που θα δώσει ο Οδυσσέας

Στ. 136: μας προειδοποιεί για την αντίδραση των συγγενών των μνηστ.

               αλλά και για τη συνάντηση Οδυσσέα-Λαέρτη