Έτοιμοι για παιχνίδι; Πατήστε το παρακάτω link για να έχετε πρόσβαση στο σταυρόλεξο! Αν δεν είναι ενεργό, δοκιμάστε επιλέγοντας (μαυρίζοντας) το link και στη συνέχεια δεξί κλικ και μετάβαση στη διεύθυνση. Καλή επιτυχία!
Τετάρτη 31 Μαΐου 2023
ΡΑΨΩΔΙΑ ω (στ. 265-377)
Στ. 265: Από όσα είδαμε μέχρι τώρα, βγαίνει το συμπέρασμα πως οι βασιλιάδες και τα μέλη της βασιλικής οικογένειας στην ομηρική κοινωνία, είχαν πρακτικές γνώσεις και επιδεξιότητες. (πχ ο Οδυσσέας φτιάχνει σχεδία και κρεβάτι πάνω σε κορμό ελιάς, η Πηνελόπη υφαίνει αργαλειό, ο Λαέρτης ασχολείται με την αγροτική παραγωγή). Όχι μόνο δε θεωρούσαν την ενασχόληση αυτή ντροπή αλλά ίσα ίσα τιμητική.
Στ. 305-306: σύμφωνα με το τυπικό της
φιλοξενίας, ο Οδυσσέας θα έπρεπε να ανταποδώσει τα δώρα στον υποτιθέμενο ξένο.
Στ.
334 : Το πέταγμα ενός πτηνού στα
δεξιά (σε σχέση με το θεατή που κοιτούσε προς το Βορρά) πίστευαν ότι ήταν καλό
σημάδι.
Στ. 338-339 :Οι αρχαίοι Έλληνες έριχναν
στάχτη στα μαλλιά και στο πρόσωπό τους ως ένδειξη πένθους.
Στ. 354-8: Με το ίδιο σημάδι έγινε η
αναγνώριση του Οδυσσέα από την Ευρύκλεια, τον Εύμαιο και το Φιλοίτιο. Στο
Λαέρτη δίνει επιπλέον αποδείξεις σχετικά με το κτήμα και τα δέντρα.
Στ. 373: Πάλι τονίζεται το ηθικό σχήμα
ύβρις-νέμεσις-τίσις καθώς και ο ρόλος των θεών στην αποκατάσταση της ηθικής
τάξης.
ΤΥΠΙΚΗ ΣΚΗΝΗ
ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΜΟΥ
1) Απομόνωση των δυο ατόμων (οι
υπόλοιποι βρίσκονται στην αγροικία)
2) Μεταμόρφωση του ενός ή πλαστή
ιστορία (στ. 327-336)
3) Ομολογία της αληθινής
ταυτότητας (στ.344-349)
4) Δυσπιστία του άλλου προσώπου
και απαίτηση αποδείξεων (στ. 351-2)
5) Αποδεικτικά στοιχεία (στ.
354-8)
6) Αναγνωρισμός και εκδηλώσεις
χαράς (στ. 367-370)
ΕΙΚΟΝΑ ΛΑΕΡΤΗ
Ο
Λαέρτης είναι απομονωμένος στα χωράφια, κουρασμένος, παραμελημένος, ρακένδυτος,
βρώμικος και τσακισμένος από το πένθος. Φαίνεται όμως εργατικός και έμπειρος.
Το κύριο μέλημά του είναι να μάθει τι απέγινε ο Οδυσσέας, ενώ όταν παίρνει
κάποιες πληροφορίες από τον υποτιθέμενο επισκέπτη, ξεσπάει σε κλάμα και θρήνο.
Μετά την ομολογία του Οδυσσέα είναι επιφυλακτικός και διστακτικός, ενώ ζητάει
αποδείξεις. Τέλος, σχεδόν λιπόθυμος ,πέφτει στην αγκαλιά του Οδυσσέα.
Ραψωδία ψ (στ. 89-381)
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ ΠΡΟΣΩΠΩΝ
Θεωρεί
απολύτως λογική την επιφυλακτικότητα της Πηνελόπης γι’ αυτό και της δίνει
αρχικά πίστωση χρόνου και πρωτοβουλία κινήσεων. Ο ίδιος στην αρχή έχει σκυμμένο
το κεφάλι, παραμένει άφωνος, ενώ δικαιολογεί την Πηνελόπη στον Τηλέμαχο. Όταν
όμως-μετά το λουτρό- βλέπει πως η Πηνελόπη εξακολουθεί να δυσπιστεί, τότε της
μιλάει αυστηρά, κατηγορώντας την για σκληρότητα. Φαίνεται πως η υπομονή του
έχει εξαντληθεί γι’ αυτό και σε ένα σημείο σχεδόν αδιαφορεί (ζητά να κοιμηθεί
μόνος). Όταν, όμως η Πηνελόπη ζητά να
μετακινηθεί το κρεβάτι, αγανακτεί και απορεί. Ανυποψίαστος για την παγίδα της
Πηνελόπης, αποκαλύπτει άθελα του τα πειστήρια που θέλει η ίδια. Μετά την
αναγνώριση, ικανοποιείται από τη στάση της γυναίκας του και ευτυχισμένος πλέον,
αφήνει ελεύθερα τα συναισθήματά του.
3. ΤΗΛΕΜΑΧΟΣ
Όσο
και αν έχει ωριμάσει από τα τελευταία γεγονότα, φαίνεται ανίκανος να κατανοήσει
τη συναισθηματική κατάσταση της μητέρας του. Εκτοξεύει άδικες κατηγορίες εις
βάρος της και της αποδίδει βαριούς χαρακτηρισμούς.Είναι όμως και αυτός θύμα των
καταστάσεων και ανυπομονεί να διορθωθούν τα πράγματα. Παρατηρούμε ότι το
κατηγορητήριο του αρχίζει και τελειώνει με παρόμοιο τρόπο.
(σχήμα κύκλου)
Σε
δύο σημεία του κειμένου έχουμε επιβράδυνση της αναγνώρισης: στ. α)136-175 όπου παρουσιάζεται το
πρόβλημα της αντεκδίκησης των συγγενών των μνηστήρων και τη σκηνοθεσία
γιορτινής ατμόσφαιρας.
β) 215-231: Η περιγραφή
κατασκευής της κλίνης.
ΟΜΗΡΙΚΗ
ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗ (261-270)
Αναφορικό
μέρος στ. 261-268
Δεικτικό
μέρος στ. 268-270
Κοινός
όρος : η χαρά και η αγαλλίαση
Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ
Η
σκηνή της αναγνώρισης προετοιμάζεται και κλιμακώνεται με την ακόλουθη
διαδικασία, παρεκκλίνοντας σε κάποια σημεία από το σταθερό τύπο της:
1) Η ταυτότητα του Οδυσσέα είναι
κρυμμένη πίσω από τα άθλια ρούχα.
2)
Πριν απομονωθούν τα δύο πρόσωπα, η Πηνελόπη πληροφορείται από την Ευρύκλεια για
την παρουσία του Οδυσσέα, αλλά όταν τον συναντά δεν τον αναγνωρίζει γιατί είναι
παραμορφωμένος.
3)
Έχουμε άρση της παραμόρφωσης
4)
Τα δύο πρόσωπα μένουν μόνα. Όμως η Πηνελόπη εξακολουθεί να δυσπιστεί και
υποβάλλει τον Οδυσσέα σε δοκιμασία.
5)
Ο Οδυσσέας παραπλανάται και οργισμένος παρουσιάζει το αποδεικτικό στοιχείο
(άθελα του στην αρχή)
6)
Πείθεται η Πηνελόπη και ολοκληρώνεται ο αναγνωρισμός.
ΠΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ (προειδοποίηση ακροατή)
Στ.
126 : μας προειδοποιεί για τις αποδείξεις που θα δώσει ο Οδυσσέας
Στ.
136: μας προειδοποιεί για την αντίδραση των συγγενών των μνηστ.
αλλά και για τη συνάντηση
Οδυσσέα-Λαέρτη
Ραψωδία χ (στ. 350-446)
ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΕΣ
350-375 : Η ικεσία και η σωτηρία του
Φημίου
376-402: Η παρέμβαση του Τηλέμαχου και
η σωτηρία του Μέδοντα
404-446: Η ολοκλήρωση της δολοφονίας
των μνηστήρων και οι συμβουλές του Οδυσσέα στην Ευρύκλεια.
ΛΟΓΟΙ ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΦΗΜΙΟΥ
1)
Το ιερό του λειτούργημα (αοιδοί = σεβαστά και ιερά πρόσωπα)
2)
Η στάση του απέναντι στους μνηστήρες (με
το ζόρι τραγουδούσα)
3)
Η σωτήρια παρέμβαση του Τηλέμαχου (μη
χτυπάς έναν αθώο..)
Με
τη μεσολάβηση του Τηλέμαχου σώζεται και ο Μέδοντας, γιατί πάντα έτρεφε αγάπη
και σκεφτόταν το παιδί του Οδυσσέα. Άλλωστε είναι αυτός που στη ραψωδία δ είχε
προειδοποιήσει την Πηνελόπη για την ενέδρα των μνηστήρων εναντίον του
Τηλέμαχου.
ΓΝΩΜΙΚΟ ΟΔΥΣΣΕΑ (στ. 401)
Επαινεί
τη στάση που κράτησαν όλα αυτά τα χρόνια ο Φήμιος και ο Μέδοντας, τονίζοντας
πως τα καλά έργα βγαίνουν ανώτερα από την έμπρακτη κακία. Δηλαδή οι καλοί και
αγαθοί άνθρωποι ανταμείβονται για το ήθος τους, ενώ αντίθετα τιμωρούνται οι
αλαζόνες.
ΟΜΗΡΙΚΗ
ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗ (στ. 410-416)
Αναφορικό
μέρος: 410-415
Δεικτικό
μέρος : 415- 416
Κοινός
όρος: το σώριασμα των ετοιμοθάνατων
μνηστήρων όπως τα ψάρια
Η ΣΥΜΒΟΥΛΗ ΤΟΥ
ΟΔΥΣΣΕΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΥΡΥΚΛΕΙΑ
Μετά
τη μνηστηροφονία, ο Οδυσσέας είναι συγκρατημένος, δε θριαμβολογεί για τη νίκη
του. Το ίδιο προστάζει να κάνει και η Ευρύκλεια. Έτσι αποστασιοποιείται από το
γεγονός, παρουσιάζοντας το ως δίκαιη θεϊκή τιμωρία (αυτός απλά είναι το
εκτελεστικό όργανο) και όχι ως προσωπική εκδίκηση. Επιπλέον, αποφεύγει και την
ύβρη (κάτι που δεν ίσχυε στην περίπτωση του Πολύφημου). Ο ήρωας μας ωρίμασε.
Ραψωδία π (στ.185-336)
ΕΝΤΟΛΕΣ ΑΘΗΝΑΣ ΣΤΟΝ ΟΔΥΣΣΕΑ
1) Να φανερωθεί στο παιδί του
2) Να καταστρώσουν σχέδιο για τη μνηστηροφονία
3) Να κατέβουν μετά στην πόλη
Υπόσχεται ότι θα τους βοηθήσει.
ΠΡΟΙΚΟΝΟΜΙΑ- ΠΡΟΣΗΜΑΝΣΗ (Προειδοποίηση)
·
Η αποχώρηση του Εύμαιου από το καλύβι
προετοιμάζει την αναγνώριση Οδυσσέα- Τηλέμαχου.
·
στ.187-190:
τα λόγια της Αθηνάς μας προειδοποιούν για τη μνηστηροφονία.
·
Στ. 260-336:
Ο Οδυσσέας και ο Τηλέμαχος θα σχεδιάσουν τη μνηστηροφoνία.
ΕΠΙΚΗ ΕΙΡΩΝΕΙΑ
- Ο Τηλέμαχος θεωρεί τον Οδυσσέα ξένο, ενώ εμείς ξέρουμε ότι είναι ο
πατέρας του.
- Μετά τη μεταμόρφωση του Οδυσσέα
από την Αθηνά (στ.201-206) πιστεύει πως του εμφανίστηκε κάποιος θεός και του
ζητάει έλεος.
ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΗΛΕΜΑΧΟΥ
Με την μεταμόρφωση του ξένου, ο
Τηλέμαχος ξαφνιάζεται, εντυπωσιάζεται (έκθαμβος), τρομάζει (ένιωσε δέος).
Πιστεύει ότι του φανερώθηκε κάποιος θεός. Έτσι αντί να διευκολυνθεί η
αναγνώριση μεταξύ τους θα επιβραδυνθεί, μιας
και ο Τηλέμαχος αδυνατεί να πιστέψει πως αυτός ο ξένος είναι ο πατέρας του. Από
την άλλη η αποκάλυψη έγινε απότομα και ξαφνικά και παρά τα ειλικρινή λόγια του
Οδυσσέα, ο Τηλέμαχος δυσπιστεί εύλογα. (πώς ένας γέρος ζητιάνος, μοιάζει θεός;)
ΠΕΙΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΟΔΥΣΣΕΑ (στ. 225-235)
Καταλαβαίνει πως ο σύντομος
αποκαλυπτικός του λόγος δεν ήταν επαρκής , γι΄ αυτό κάνει μια νέα προσπάθεια με
πιο εκτενή επιχειρήματα.
Α) Επαναλαμβάνει με έμφαση ότι
μόνο αυτός είναι ο Οδυσσέας και το παρακαλάει να μην τον αμφισβητεί.
Β) Αναφέρει κάποια στοιχεία της
προσωπικής του περιπέτειας
Γ) εξηγεί το ρόλο της Αθηνάς στη
μεταμόρφωση.
ΤΥΠΙΚΟ ΘΕΜΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΜΟΥ (ΣΤΑΔΙΑ)
1) απόκρυψη ταυτότητας κάποιου
προσώπου με μεταμόρφωση ή πλαστή ιστορία
2) Απομόνωση των δύο ατόμων που
μετέχουν στην αναγνώριση.
3) Αποκάλυψη ταυτότητας με άρση
της μεταμόρφωσης ή με ομολογία.
4) Το άλλο πρόσωπο δυσπιστεί και
ζητά αποδείξεις.
5) Το πρόσωπο που αναγνωρίζεται
παρουσιάζει αποδεικτικά στοιχεία.
6) ακολουθεί η αναγνώριση με
έκφραση ανάλογων συναισθημάτων. (υπερβολή)
ΟΜΗΡΙΚΗ ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗ
στ. 242-245
Αναφορικό μέρος στ.242-244 (σαν αετοί…ξεπεταρίσουν)
Δεικτικό μέρος στ.245
(τόσο πικρό…κύλησε)
κοινός όρος (ένταση σπαραγμού)
ΥΠΕΡΒΟΛΗ
Στη τελική φάση της σκηνής της
αναγνώρισης υπάρχει το στοιχείο της υπερβολής στον σπαραχτικό θρήνο, που
ενισχύεται με τη διάρκεια του συναισθήματος (..ώσπου να δύσει ο ήλιος). Αυτό
μπορεί να δικαιολογηθεί: A)
Ένα παλικάρι πάνω από 20 χρονών, βλέπει ουσιαστικά για πρώτη φορά τον πατέρα
του, που μέχρι τώρα θεωρούσε αφανισμένο ή νεκρό. Δεν είναι μια απλή συνάντηση .β)
Γι’ αυτή την σκηνή μας έχει προετοιμάσει ο Όμηρος από την αρχή του έπους
(αφιέρωσε τις τέσσερις πρώτες ραψωδίες στην αναζήτηση του Οδυσσέα από τον
Τηλέμαχο). Έτσι δεν μπορεί να την προσπεράσει υποτονικά.
ΕΝΤΟΛΕΣ ΟΔΥΣΣΕΑ ΣΤΟΝ ΤΗΛΕΜΑΧΟ (ΣΧΕΔΙΟ ΜΝΗΣΤΗΡΟΦΟΝΙΑΣ)
- Του ζητάει να απαριθμήσει τους μνηστήρες
- Να πάει το πρωί στο παλάτι να
συναντήσει τους μνηστήρες
- Ο Οδυσσέας θα πάει αργότερα ως
ζητιάνος με τον Εύμαιο
- τον παρακαλά να μείνει
ψύχραιμος στην ενδεχόμενη προκλητική συμπεριφορά των μνηστήρων προς τον πατέρα
του-ζητιάνο.
- Μόλις ο Οδυσσέας λάβει το θεϊκό
σημάδι, θα ειδοποιήσει τον Τηλέμαχο (κουνώντας το κεφάλι), να συγκεντρώσει όλα
τα όπλα της αίθουσας και να τα κρύψει πάνω. Θα αφήσει μόνο γι’ αυτούς τους δύο
εξοπλισμό για τη μνηστηροφονία.
- Απαιτεί από τον Τηλέμαχο
απόλυτη μυστικότητα (δεν πρέπει να μάθει κανείς πως είναι ο Οδυσσέας, ούτε καν
ο Λαέρτης και η Πηνελόπη).
- Θα δοκιμάσουν έτσι κρυφά και
την πίστη των δούλων.
ΔΟΜΗ:ΧΩΡΙΣΜΟΣ ΣΕ
ΕΝΟΤΗΤΕΣ-ΠΛΑΓΙΟΤΙΤΛΟΙ
1η ενότητα: Στ.185-196: Η Αθηνά δίνει εντολές στον
Οδυσσέα και αίρει την μεταμόρφωση του .
2η ενότητα: Στ.196-245: Ο αναγνωρισμός
3η ενότητα: Στ.246-260:Ο Τηλέμαχος ζητά
πληροφορίες για το νόστο του Οδυσσέα
4η ενότητα: Στ.261-336: Ο Οδυσσέας καταστρώνει σχέδιο δράσης κατά των μνηστήρων.
Ραψωδία ζ (στ. 139-259)
ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΕΣ
139-159: Το ξύπνημα του Οδυσσέα και οι
προβληματισμοί του.
160-183: Η πρώτη συνάντηση της Ναυσικάς
με τον Οδυσσέα-αντιδράσεις
184-227: Ικετευτικός-κολακευτικός λόγος
του Οδυσσέα
228-241: Λόγος της Ναυσικάς-δέσμευση για
βοήθεια
242-259: Εντολές στις υπηρέτριες.
ΠΛΑΤΙΑ ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗ (στ.163-169)
Αναφορικό
μέρος: και
κίνησε σαν…μάντρα φυλαγμένη
Δεικτικό
μέρος:
παρόμοιος..η ανάγκη.
Κοινός
όρος
(λιοντάρι-Οδυσσέας): ανάγκη για επιβίωση.
ΛΟΓΟΣ ΟΔΥΣΣΕΑ
Στ. 185: προσφώνηση-δήλωση ικεσίας
Στ. 186-197: φιλοφρονήσεις-θαυμασμός προς
Ναυσικά
Στ. 198-206: παραλληλισμός Ναυσικάς με
βλαστάρι φοινικιάς.
Στ. 207-214: παρουσίαση τραγικής μοίρας
Στ. 215-220: Ζητά το έλεος και τη βοήθειά
της.
Στ. 221-227: θερμότερες ευχές Οδυσσέα στη
Ναυσικά
ΣΤΟΧΟΣ: Να τη συγκινήσει και να
κερδίσει την εμπιστοσύνη της.
ΛΟΓΟΣ ΝΑΥΣΙΚΑΣ
Στ. 229: προσφώνηση και έμμεση
φιλοφρόνηση
Στ.230-234: λόγια παρηγοριάς
Στ. 235-237: υπόσχεση για βοήθεια
Στ. 238-241:
πληροφορίες Ναυσικάς
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ ΠΡΟΣΩΠΩΝ
Οδυσσέας: ψύχραιμος, αποφασιστικός,
συνετός, διακριτικός, διπλωμάτης, ικανός χειριστής του λόγου.
Ναυσικά: θαρραλέα, ευγενική, φιλόξενη,
φιλεύσπλαχνη, συμπονετική, έξυπνη, σοβαρή, ώριμη, υπεύθυνη.
ΘΕΣΜΟΙ ΠΟΥ ΠΡΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ
-
Γάμου/οικογένειας/προίκα
-
Φιλοξενίας
-Ικεσίας
ΡΑΨΩΔΙΑ ε (311-420)
ΟΜΗΡΙΚΗ ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗ (στ.362-364
και 405-406) )
-
Στα ομηρικά έπη εντοπίζουμε τουλάχιστον 200 παρομοιώσεις. Αποτελεί ένα από τα
αγαπημένα εκφραστικά μέσα-σχήματα λόγου του Ομήρου. Διακρίνονται: σε
α)απλές-σύντομες (δεν ξεπερνούν το μισό στίχο β) εκτενέστερες-πλατιές-διεξοδικές
(πολύστιχες).
-Με
την παρομοίωση συσχετίζεται μια ιδιότητα ενός προσώπου, ζώου, πράγματος κλπ με
την ιδιότητα ενός άλλου προσώπου (ζώου…).Κυρίως όμως παρομοιάζονται ανθρώπινες
ενέργειες με φαινόμενα και στοιχεία της φύσης.
-Αρχίζουν
συνήθως με τις λέξεις σαν, καθώς,
όπως, σαν να, μοιάζει, λες και
- Προσδίδουν στην αφήγηση
ζωντάνια, παραστατικότητα , χαλάρωση, επιβράδυνση, συμπληρώνουν την περιγραφή)
Στις
πλατιές παρομοιώσεις ξεχωρίζουμε :
Α)
Το αναφορικό μέρος (όπως, σαν καθώς)
Β)
Το δεικτικό μέρος (έτσι, παρόμοια…)
Γ)
Τον κοινό όρο (το κοινό γνώρισμα)
ΚΛΙΜΑΚΩΣΗ
ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΕΙΔΩΝΑ
321-326: φυσούν όλοι οι άνεμοι και
σηκώνουν ένα τεράστιο κύμα- o
Οδυσσέας χάνει το θάρρος του και εύχεται να είχε πεθάνει στη μάχη.
346-354 και
361-366: ένα
δεύτερο μεγάλο κύμα συντρίβει το κατάρτι και πετάει μακριά τον Οδυσσέα- O
Οδυσσέας προσπαθεί
να αρπάξει πάλι τη σχεδία και να σωθεί.
402-406: κορυφώνεται η τρικυμία και
διαλύει τη σχεδία- ο Οδυσσέας ξεντύνεται και φοράει το μαντίλι της Λευκοθέας.
ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ
ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ (στ.329-345 και 393-401)
Ο
Όμηρος είναι ο πρώτος εισηγητής του εσωτερικού μονόλογου στη λογοτεχνία.
Πρόκειται ουσιαστικά για ένα διάλογο του ήρωα με τον εαυτό του σε κρίσιμες
στιγμές της αφήγησης, όταν ο ήρωας αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα και έτσι
εκφράζει τους φόβους του, τις ανησυχίες του και αναζητεί να βρει μια λύση.